Το υψόμετρο μειώνει τη διαθεσιμότητα οξυγόνου στον οργανισμό, αναγκάζοντας τον να ενεργοποιήσει μηχανισμούς άμεσης και μακροπρόθεσμης προσαρμογής. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι φυσιολογικοί και απαραίτητοι, αλλά όταν η έκθεση στο υψόμετρο είναι απότομη, παρατεταμένη ή σε συνδυασμό με υψηλή ένταση, μπορεί να προκαλέσουν δυσάρεστα συμπτώματα.
Επιμέλεια: Ανδρέας Καλογερόπουλος/Συνοδός Βουνού/Be Active/www.timbertrail.gr
Δεν υπάρχουν απόλυτοι παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο ή η φυσική κατάσταση που να καθορίζουν με βεβαιότητα ποιος θα επηρεαστεί. Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν έντονα συμπτώματα, ενώ άλλοι, υπό παρόμοιες συνθήκες, να επηρεαστούν ελάχιστα ή καθόλου. Η καλή φυσική κατάσταση μπορεί να προσφέρει κάποια προστασία, καθώς ενισχύει την αντοχή του οργανισμού και τη γενική ικανότητά του να αντιμετωπίζει στρεσογόνες καταστάσεις, αλλά δεν εγγυάται πλήρη αποφυγή των συμπτωμάτων. Επιπλέον, σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζουν και άλλοι παράγοντες, όπως η ατομική προσαρμοστικότητα, η εμπειρία σε αντίστοιχες καταστάσεις και η ψυχολογική ανθεκτικότητα. Με άλλα λόγια, η αντίδραση σε τέτοιες συνθήκες είναι βαθιά προσωπική και μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο.
Υψομετρικές ζώνες και φυσιολογικές επιδράσεις
Η ένταση των συμπτωμάτων υποξίας σχετίζεται με το υψόμετρο. Στο επίπεδο της θάλασσας το οξυγόνο είναι 21%, η βαρομετρική πίεση ~760 mmHg. Αντίστοιχα στα 3.650μ. η βαρομετρική πίεση πέφτει στα ~483 mmHg που σημαίνει 40% λιγότερα μόρια οξυγόνου!
Πίνακας υψομέτρων και φυσιολογικών επιδράσεων
| Υψόμετρο | Χαρακτηρισμός | Βαρομετρική πίεση (περίπου) | Κυριότερες επιδράσεις |
|---|---|---|---|
| 0–1.500 μ. | Χαμηλό υψόμετρο | ~760 mmHg
Καμία ή ελάχιστη επίδραση |
Καμία ή ελάχιστη επίδρασ |
| 1.500–2.450 μ. | Μέτριο υψόμετρο | ~630–580 mmHg
Ήπια αύξηση αναπνοής |
Ήπια αύξηση αναπνοή |
| 2.450–3.650 μ. | Μεγάλο υψόμετρο | ~560–483 mmHg
Πιθανή AMS, κόπωση |
Πιθανή AMS, κόπωση |
| 3.650–5.500 μ. | Πολύ μεγάλο υψόμετρο | ~483–380
Σαφής υποξία, ανάγκη εγκλιματισμού |
Σαφής υποξία, ανάγκη εγκλιματισμο |
| 5.500–7.000 μ. | Ακραίο υψόμετρο | ~380–300 mmHg
Περιορισμένη προσαρμογή |
Περιορισμένη προσαρμογ |
| >8.000 μ. | «Ζώνη του θανάτου» | <300 mmHg
Μη βιώσιμη μακροχρόνια παραμονή |
Μη βιώσιμη μακροχρόνια παραμον |
Προσαρμογές του οργανισμού
- Αυξημένος ρυθμός αναπνοής και αερισμός πνευμόνων
- Αλλαγές στην αιματική πίεση και αγγειοσυστολή
- Αγγειοδιαστολή και αυξημένη ροή αίματος στον εγκέφαλο
Εγκλιματισμός
- Στο επίπεδο της θάλασσας: ερυθρά αιμοσφαίρια ~5 εκατ./mm³
- Στα 5.000–5.500 μ.: ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να φτάσουν ~6 εκατ./mm³ με σωστό εγκλιματισμό
- Πάνω από 8.000 μ.: μακροχρόνια παραμονή μη βιώσιμη («ζώνη του θανάτου»)
Ορεινοί αθλητές και αγώνες βουνού
- Στα 2.000–3.000 μ. με χαμηλό ρυθμό, η ασθένεια υψομέτρου είναι σπάνια.
- Σε αγωνιστικούς ρυθμούς (π.χ. skyrunning στο Mont Blanc):
- Έλλειψη οξυγόνου πιο αισθητή
- Κόπωση νωρίτερα
- Μείωση πρόσληψης οξυγόνου στο αίμα
- Μείωση ιδιοδεκτικότητας και κιναισθησίας → αυξημένος κίνδυνος τραυματισμών
- Συμπτώματα: πρήξιμο στα δάχτυλα, «βαριά» αναπνοή, κατακράτηση υγρών
Προπονήσεις σε αντίστοιχο υψόμετρο πριν από αγώνα είναι απαραίτητες για σωστό εγκλιματισμό.
Υψόμετρο και το σώμα σου στο βουνό
Όσο ανεβαίνεις σε υψόμετρο, μειώνεται το οξυγόνο που παίρνει το σώμα σου. Αυτό σημαίνει ότι κουράζεσαι πιο γρήγορα και μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα υποξίας, όπως:
- Πιο γρήγορη αναπνοή
- Βαριά ή κοφτή ανάσα
- Πρήξιμο στα χέρια και τα δάχτυλα
- Μειωμένη ισορροπία → μεγαλύτερος κίνδυνος πτώσεων
Tip για ορειβάτες: Προσαρμόσου σιγά σιγά στο υψόμετρο. Προπονήσου πριν από μεγάλες αναβάσεις και άφησε χρόνο για εγκλιματισμό. Το σώμα σου θα σε ευχαριστεί στην κορυφή!
